Các yếu tố quan trọng của việc đồng hành huấn luyện...

Trong thực tế, ơn gọi là do Thiên Chúa kêu gọi và thôi thúc, hành trình ơn gọi và tiến trình huấn luyện cũng do Chúa là tác nhân chính biến đổi và hướng dẫn...

A. DẪN NHẬP

Theo chỉ dẫn của Giáo hội “việc canh tân các Hội dòng tùy thuộc chính yếu vào việc huấn luyện các tu sĩ”[1] Đời sống tu trì ở Việt nam cho đến hiện tại vẫn đang phong phú, sắc màu trở nên rực rỡ hơn bởi sự du nhập của nhiều Dòng tu từ các nước trên thế giới. Bối cảnh xã hội cũng thay đổi với tốc độ khó kiểm soát. Tác giả của quyển sách ‘Biện phân ơn gọi tu trì’ quả quyết: “chưa bao giờ trong lịch sử Hội Thánh ta cảm thấy vấn đề về ơn gọi và việc đào tạo linh mục và tu sĩ rắc rối như ngày nay.”[2] Và vì thế, cũng ảnh hưởng mạnh mẽ đến công việc huấn luyện trong các Dòng tu, việc này đòi hỏi nhiều hơn sự linh hoạt, cập nhật và thích ứng liên tục; cũng làm tăng thêm nhiều khó khăn và trăn trở cho những người làm công tác huấn luyện. Con người trong bối cảnh này cũng thay đổi rất nhanh làm cho khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng xa, khác nhau về tư duy, ngôn ngữ, phong cách sống và cách hành xử…Khoảng cách địa lý trở nên ngắn lại, sự hội nhập và phong phú về văn hóa trong các Dòng tu cũng trở nên đa dạng: các ơn gọi trẻ đến từ nhiều vùng miền khác nhau, bối cảnh gia đình, trình độ học vấn cũng như kinh nghiệm về đức tin cũng rất khác nhau. Hơn nữa, đi vào trong nhà Dòng cũng với nhiều mục tiêu và lý tưởng khác nhau: ước muốn cho hành trình nên thánh, lý tưởng đời tu, thực dụng khi chọn lựa và ngay cả việc tìm chốn yên thân mà thiếu hẳn hoặc không hề biết đến mục đích thật sự của đời tu là gì? Trong thực tế, ơn gọi là do Thiên Chúa kêu gọi và thôi thúc, hành trình ơn gọi và tiến trình huấn luyện cũng do Chúa là tác nhân chính biến đổi và hướng dẫn. Nhiều ơn gọi, động cơ ban đầu ko hẳn mạnh mẽ, tích cực nhưng vẫn có thể là những ơn gọi tốt sau khi được thanh luyện trong quá trình huấn luyện. Nhiều ơn gọi gặp nhiều khó khăn khủng hoảng trong hành trình cũng cần được hỗ trợ và hướng dẫn. Trong bối cảnh này, điều gì cụ thể và thiết thực hơn là cần có những người có tâm, có chuyên môn để đồng hành và định hướng cho các bạn trẻ, những ơn gọi trẻ, những tu sĩ trẻ?

Ý nghĩa và giá trị của việc đồng hành thì rất thiêng liêng và cao quý. Mục đích của việc đồng hành là để đem lại lợi ích thiêng liêng và đời sống cho người được đồng hành. Nhưng thực tế có nhiều điều nan giải, cấp thiết và cần được lưu ý là nhiều những ứng sinh có sự thất vọng trong kinh nghiệm đồng hành do thiếu cẩn mật, thiếu lắng nghe, cảm thông, thấu hiểu và thiếu sự tế nhị với những câu chuyện cá nhân. Sự đóng lòng, nói cho qua chuyện và tệ hơn là cảm thấy căng thẳng, áp lực và ám ảnh khi nghe nhắc đến đồng hành. Một trong những lý do mà người thụ huấn và người hướng dẫn chưa hiểu rõ mục đích của việc đồng hành, chưa nắm rõ những nguyên tắc, kỹ năng nên việc đồng hành lại gây tác dụng phụ, đôi khi còn tác dụng ngược, mất hiệu quả và thực tế còn trở nên xấu hơn. Vậy đồng hành trong huấn luyện mà bài viếc muốn đề cập là gì? tầm quan trọng của đồng hành trong huấn luyện? các yếu tố quan trọng nào trong đồng hành huấn luyện có thể giúp ứng sinh thăng tiến mỗi ngày trong các giai đoạn huấn luyện? Bài viết này sẽ lần lượt trả lời từng câu hỏi qua những trải nghiệm thực tế của người viết, qua những kiến thức đã học, đọc và qua những phỏng vấn những người làm huấn luyện và những người thụ huấn có kinh nghiệm trong việc đồng hành.

Trong thực tế của đời sống xưa nay, có nhiều cách thế và mục đích đồng hành khác nhau. Trong đời sống tu trì, việc đồng hành cũng rất phong phú: đồng hành thiêng liêng, tình bạn, tình chị em, bề trên với chị em, đồng hành sửa lỗi cho nhau và đồng hành của người huấn luyện với các thụ huấn sinh…Bài viết này chỉ muốn đề cập đến việc đồng hành trong huấn luyện, đồng hành giữa nhà đào tạo và người thụ huấn. Trước khi đi vào phần nội dung, người viết thiết nghĩ cũng nên giới thiệu những từ khóa để khung bài viết được chặt chẽ và rõ nghĩa muốn nói hơn như: đồng hành là gì, huấn luyện là gì? Đồng hành trong huấn luyện nghĩa là gì theo Kinh Thánh, các chỉ dẫn của Giáo hội và những người có chuyên môn? Cũng là đồng hành, nhưng đồng hành huấn luyện có nhiều yếu tố mà nhà đào tạo cũng cần lưu ý vì nhiều khi phải đóng vai và kết hợp nhiều vai trò, kỹ năng và mục đích của các phương pháp đồng hành, gặp gỡ trong một giờ đồng hành huấn luyện, bao gồm cả đồng hành thiêng liêng. Nhưng vì trong huấn luyện hai việc đồng hành thiêng liêng và đồng hành huấn luyện là phổ biến, thường kỳ, cần thiết và đôi khi xen kẽ, hòa quyện vào nhau. Nhưng cũng cần hiểu rõ hai nguyên tắc này cách mạch lạc để cả người huấn sinh và người đồng hành đều nắm rõ vai trò và mục đích của mỗi cách đồng hành này.

Để giúp cho các ứng sinh được thăng tiến và triển nở hơn trong từng giai đoạn, bài viết cũng đề cập đến các phần huấn luyện đời sống nhân bản, thiêng liêng, hướng ứng sinh đi đến sự hội nhất trong Đức Kitô. Đồng thời cũng đề cập đến phân định ơn gọi, đồng hành trong đời sống thường ngày: tri thức, ba lời khuyên Phúc Âm, cộng đoàn, tông đồ để giúp huấn sinh “thích nghi đời tu dòng với những đòi hỏi của thời đại” và đủ khả năng chuyên môn để thực thi sứ vụ. Và đặc biệt hướng đến người tu sĩ trưởng thành, “có đời sống thuần nhất,” kiên vững hơn trong hành trình dâng hiến của mình. Cuối cùng, là giới thiệu khung đồng hành cho giai đoạn Khấn tạm mà người viết đang làm việc, học hỏi và nghiên cứu thêm.

B. NỀN TẢNG KINH THÁNH VÀ GIÁO HUẤN CỦA GIÁO HỘI

1. Cựu Ước: Eli và Samuel (1Sm 3,1-21)

Trong đồng hành huấn luyện, cả người đồng hành và các ứng sinh đều cần cởi mở với Chúa và với nhau, giúp cả người đồng hành và ứng sinh tìm kiếm thánh ý Chúa và sống theo ý Người. Câu chuyện của Eli và Samuel sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn những ý tưởng này. Chúng ta thấy rằng, dưới sự giám hộ của Eli, Samuel được huấn luyện cho sứ vụ. Và Thiên Chúa đã chúc lành cho Samuel (1Sm 3,16-18).^[3] Eli giúp Samuel nhận ra tiếng Chúa gọi và đón nhận sứ điệp của Chúa. Samuel cần Eli để nhận ra tiếng Chúa và đáp lại tiếng Chúa (1Sm 3,10-14). Eli đã kinh nghiệm về mạc khải của Thiên Chúa nên “Eli hiểu ngay, Thiên Chúa gọi cậu bé” (1Sm 3,8b) và để cho Samuel kinh nghiệm với Lời Chúa phán.^[4]

Đặc trưng tiêu biểu của vị đồng hành và ứng sinh là mở lòng ra với Thiên Chúa và với nhau. Eli đã mở lòng để hỏi Samuel về thị kiến (1Sm 1,16-17); về phần Samuel thì không ngại để trình bày về thị kiến mà còn “kể lại cho ông mọi điều, không giấu ông điều nào” (1Sm 3,18). Cuối cùng, cả Eli và Samuel đã nhận ra ý Chúa (1Sm 3,15-21) và đó là kết quả của việc đồng hành. Người đồng hành đòi hỏi có kinh nghiệm và kỹ năng ở lại với Chúa và với người khác. Dưới đây là một ví dụ được trích từ Tân Ước, cách nào đó cũng là những câu trả lời cho những câu hỏi vì sao trong quá trình huấn luyện của đời tu cần có những người phụ trách huấn luyện và có các tiến trình gặp gỡ, trao đổi.

2. Tân Ước: Đức Giêsu và Hai Môn Đệ Trên Đường Emmau (Lc 24,13-35)

Theo trình thuật, Chúa Giêsu là một Vị Đồng Hành: bắt đầu gợi chuyện (Lc 24,17) và lắng nghe lời lẽ, cảm nghĩ và cảm giác của các môn đệ, kể cả những thất vọng của các ông (Lc 24,17-24). Đây là một ơn đặc biệt cần có của vị đồng hành. Đồng thời, người đồng hành cũng dùng kiến thức Kinh Thánh của bản thân để nhắc nhở và mở lối cho ứng sinh khi cần thiết (Lc 24,25-27). Như Chúa Giêsu an ủi hai lữ khách trên đường Emmau, người đồng hành cũng không quên an ủi, động viên và nhắc nhở cho ứng sinh về tình yêu và sự tha thứ của Chúa. Người đồng hành cũng gợi hứng cho ứng sinh về sứ vụ của họ phía trước (Lc 24,15-33).^[5] Đặc biệt, Chúa Giêsu cũng cho các môn đệ kinh nghiệm về sự hiện diện Phục Sinh của Người.

Người đồng hành cũng cần làm lan tỏa cho ứng sinh những tính cách tốt, gợi ý, mở đường cho ứng sinh biết làm điều tích cực, bắt đầu lại để sửa đổi những lỗi lầm thiếu sót của họ. Một điều nữa cũng quan trọng là vị đồng hành cầu nguyện cho và cầu nguyện với ứng sinh, vì Chúa Giêsu đã làm điều này cách hiệu quả. Sau khi Người cầu nguyện các môn đệ đã được thêm mạnh mẽ và những người Kitô hữu theo họ cũng được mạnh mẽ như vậy trong hành trình đức tin của họ (Lc 24,31-34).^[6]

Tóm lại, ở mỗi câu chuyện, mỗi nhân vật cho chúng ta những đặc điểm, yếu tố khác nhau của việc đồng hành. Những vai trò trong đồng hành huấn luyện thì cần sự uyển chuyển, điều chỉnh và tôn trọng. Những nhân vật này cho chúng ta có những khái niệm, hình ảnh về người đồng hành hay về các ứng sinh là như thế nào để có một lần gặp gỡ đúng ý Chúa muốn và đâu là tinh thần và mục đích của việc đồng hành huấn luyện. Những mẫu chuyện này cũng giúp chúng ta hiểu hơn về những nguyên tắc và những điều cần thiết cho cả vị đồng hành và ứng sinh trong quá trình đồng hành huấn luyện.

3. Định Nghĩa Các Cụm Từ

Bài viết có giới hạn nên người viết đi vào định nghĩa các cụm từ liên quan đến bài viết nhằm làm rõ ý nghĩa, mục đích và đây cũng là khung bài viết theo những giáo huấn của Giáo hội và của các nhà thần học, những người có chuyên môn:

a. Đồng hành là gì?

Hạn từ đồng hành trong tiến La Tinh (cum-panio) từ thời Trung Cổ có nghĩa là “chung một tấm bánh.”[7] Vậy, đồng hành có nghĩa là chia sẻ nhưng là chia sẻ một điều thiết yếu, chia sẻ “của ăn đàng”- tấm bánh đức tin: kinh nghiệm về Thiên Chúa, về sự hiện diện, việc tìm kiếm tình yêu Thiên Chúa và tuyên xưng đức tin của người đồng hành để chia sẻ và làm lớn lên đức tin cho các ứng sinh. Đồng thời người đồng hành cũng tiếp tục với những kinh nghiệm mới về Thiên Chúa và để cho mình được tiếp tục được huấn luyện. Theo Lm. Trương Thanh Tùng, SJ, đồng hành là để trợ giúp phát triển một số khía cạnh nào đó mang tính cá nhân là chủ yếu và đồng hành chú ý đến con người là trọng tâm.[8]

b. Huấn luyện trong đời tu là gì?

Giáo huấn của Giáo hội dạy “Việc huấn luyện người tu sĩ nhằm giúp người sống đời tận hiến cho Chúa tăng trưởng, từ những giai đoạn đầu tiên, khi một ứng sinh bắt đầu nghiêm chỉnh nghĩ tới khả năng dấn thân vào con đường tu trì, cho tới lúc hoàn tất chung cục, khi người tu sĩ gặp Chúa cách vĩnh viễn, trong cái chết. Người tu sĩ chấp nhận một lối sống đặc biệt, và chính đời sống đó phải tăng trưởng mãi không ngừng,”[9] “trở nên người môn đệ của Đức Kitô mỗi ngày một hơn.”[10] Hay nói cách khác, việc huấn luyện trong đời tu “nhằm chủ yếu giúp các tu sĩ nam nữ thống nhất đời sống trong Đức Ki-tô, nhờ Chúa Thánh Thần, qua việc hòa hợp các yếu tố thiêng liêng, tông đồ, đạo lý và thực hành.”[11] Định nghĩa này nói lên rất rõ hai vai trò quan trọng của hai chức năng đồng hành trong tiến trình huấn luyện là: “đồng hành huấn luyện” và “đồng hành thiêng liêng”. Một giáo huấn khác, Huấn luyện là một tiến trình xây dựng nơi người thụ huấn con người mới trong Đức Kitô, hình thành nơi họ cách sống mới, thái độ mới, lối suy nghĩ mới, tâm tình và ước muốn của chính Đức Kitô. Vì thế, việc huấn luyện không được hiểu như là một sự bắt chước bên ngoài, nhưng là sự trở nên giống từ bên trong, là “mặc lấy những tâm tình của Chúa Kitô như Người đã biểu lộ với Chúa Cha.”[12] Theo nghĩa đó, toàn thể tiến trình huấn luyện không chỉ là truyền đạt hay chỉ cho biết con đường phải đi, mà là một kinh nghiệm dấn thân và “tuyên xưng” đức tin của nhà huấn luyện với người thụ huấn.

c. Đồng hành huấn luyện là gì?

Một trong những phương pháp huấn luyện căn bản của đời tu là “đồng hành”. Và đồng hành trong huấn luyện là những lần gặp gỡ định kỳ hoặc bất thường giữa người huấn luyện và các ứng sinh trong các nhà huấn luyện nhằm giúp cho cả hai thấy và hiểu rõ hơn thực trạng đời sống, thiêng liêng và đời sống tu trì hiện tại của ứng sinh, hầu có thể tiếp tục đồng hành giúp ứng sinh thăng tiến trong tiến trình huấn luyện và tự huấn luyện. Các vị huấn luyện cũng là bạn đồng hành của các tu sĩ trên đường của Chúa[13] qua những cuộc đối thoại trực tiếp và đều đặn, tuy nhiên vẫn tôn trọng thẩm quyền của cha giải tội và vị đồng hành thiêng liêng. Vị đồng hành huấn luyện giúp phân định ơn gọi, lo liệu để các ứng sinh có được một vị linh hướng thực sự, cung cấp một nền tảng vững chắc về đạo lý và thực hành theo đúng giai đoạn và nhận định ơn gọi.[14] Theo cha Amedeo Cencini, “nhà huấn luyện đồng hành với các ứng sinh không chỉ hướng dẫn họ trong đời sống tâm linh, dạy dỗ, hay thiết lập tương quan một chiều với họ nhưng là cùng nhau thực hiện hay cử hành một kinh nghiệm, mà kinh nghiệm này sẽ luôn luôn tươi mới, bởi vì đó là kinh nghiệm về Thiên Chúa mà hai người đã bắt đầu và đang bắt đầu tiếp tục tiến bước hướng về Ngài.”[15]

Đồng hành huấn luyện là để giúp ứng sinh “thống nhất đời sống trong Đức Kitô, nhờ Chúa Thánh Thần, qua việc hòa hợp các yếu tố thiêng liêng, tông đồ, đạo lý và thực hành”, hiểu biết bản thân, và biết tiếp tục tự huấn luyện. Hay nói cách khác là huấn luyện tập trung vào các khía cạnh: đời sống thiêng liêng, nhân bản, tri thức, ba lời khuên Phúc Âm, cộng đoàn và tông đồ. Các khía cạnh này được trải dài trong các chặng huấn luyện: thanh tuyển, tiền tập, tập viện, khấn tạm và thường huấn với những điểm nhấn khác nhau trong mỗi giai đoạn[16] với hy vọng nhà Dòng có được những tu sĩ trưởng thành, dấn thân và dâng hiến trọn vẹn cho Thiên Chúa và tha nhân với tinh thần biết để cho mình được đào luyện và biết tự đào luyện. Phần kỹ năng để đồng hành và các lưu ý trong tiến trình đồng hành sẽ được nêu rõ trong phần đồng hành thiêng liêng dưới đây.

Xem tiếp tại đây!