Bước qua cửa hẹp - Hành trình thanh luyện và tái sinh của người nữ tu trong thời đại hôm nay
Nhận thức được những rạn nứt, mỏi mệt và cả những thương tổn tích tụ sau những năm tháng dấn thân mục vụ giữa dòng đời, những tháng ngày bồi dưỡng, học tập và tĩnh tâm xuất hiện như một khoảng sa mạc hồng phúc...

Giữa lòng thế giới hôm nay, lời mời gọi năm xưa của Đức Giêsu về hai lối đi: "cửa rộng đường thênh thang" dẫn đến diệt vong, và "cửa hẹp đường chật" dẫn vào sự sống (x. Mt 7,13-14), vẫn hằng ngày vang vọng như một tiếng chuông thức tỉnh tâm hồn người nữ tu. Lời giáo huấn ấy không đơn thuần là một quy chuẩn luân lý, mà chính là huyền nhiệm thiêng liêng chạm đến tận cùng căn tính của đời hiến dâng - con đường của những tâm hồn tự nguyện rẽ lối khỏi dòng đời để thuộc trọn về Đấng Tuyệt Đối. Thế nhưng, hành trình bước qua cửa hẹp chưa bao giờ là một quyết định một lần là xong, mà là một cuộc chọn lựa âm thầm, kiên trì và mang tính sống còn trong từng khoảnh khắc sống. Để can đảm đi trọn hành trình này, người nữ tu luôn cần những khoảng lặng dừng chân, khơi lên niềm khát khao hỏi tìm "đường xưa lối cũ" để tâm hồn tìm lại sự bình an đích thực (Gr 6,16).
Khi một người nữ tu quảng đại đáp lại tiếng gọi của Thiên Chúa để bước vào đời sống tu trì, họ chấp nhận thu nhỏ cuộc đời mình lại để chui qua cánh cửa hẹp của ba lời khuyên Phúc Âm: Nghèo khó, Khiết tịnh và Vâng phục. Giữa một thế gian đang tôn thờ sự sở hữu, hưởng thụ và tự do cá nhân tuyệt đối, người nữ tu chọn đi một con đường hoàn toàn ngược dòng “Đời sống thánh hiến là một chứng tá sống động về sự tìm kiếm Thiên Chúa là một sự tuyệt đối duy nhất. Qua ba lời khuyên Phúc Âm, người tu sĩ không chỉ biến Kitô giáo thành lẽ sống của mình, mà họ còn muốn bày tỏ huyền nhiệm Đức Kitô Chịu Đóng Đinh và Phục Sinh một cách triệt để nhất”.[1] Ba lời khuyên ấy chính là ba chiều kích của một cánh cửa hẹp tinh ròng. Lời khuyên nghèo khó tước đoạt đi chỗ dựa của của cải vật chất, để người nữ tu chỉ còn biết cậy dựa vào một mình Thiên Chúa là gia nghiệp duy nhất. Lời khuyên khiết tịnh thắt chặt những tình cảm tự nhiên, hy sinh hạnh phúc lứa đôi để mở lòng ra yêu thương tha nhân bằng một tình yêu phổ quát, không chiếm hữu. Và lời khuyên vâng phục chính là cánh cửa chật nhất, nơi người nữ tu tự nguyện từ bỏ ý riêng để đóng đinh nó vào thánh ý Thiên Chúa qua trung gian của Giáo hội và bề trên. Linh đạo cửa hẹp này cũng từng được Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI làm sáng tỏ khi ngài nhắn nhủ rằng các lời khuyên Phúc Âm không phải là sự cắt xén những giá trị của con người, nhưng là một cuộc vượt qua thực sự, nơi qua cánh cửa hẹp của sự từ bỏ, người tu sĩ tìm thấy một tình yêu lớn lao hơn, một sự tự do đích thực hơn để phụng sự Vương quốc.[2]
Tuy nhiên, khi bước qua cánh cửa ấy để tiến vào đời môn đệ, người nữ tu trong thời đại hôm nay phải đối diện với một cuộc chiến đấu thiêng liêng vô cùng khốc liệt, một sự giằng co âm thầm nhưng dai dẳng giữa “rộng” và “hẹp”. Sức hút của thế giới hiện đại với những trào lưu nữ quyền lệch lạc, tư tưởng hưởng thụ và sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã và đang đặt ra những áp lực chưa từng có lên căn tính của người phụ nữ mặc áo dòng. Sự cám dỗ nguy hiểm nhất thời đại này không phải là việc công khai từ bỏ đức tin, mà là sự thỏa hiệp và “tính tục hóa len lỏi vào đời sống thánh hiến như một loài mối mọt, biến đổi tu sĩ thành những người mang danh nghĩa bề ngoài nhưng tâm hồn lại rập khuôn theo giá trị thế tục, ích kỷ chọn đường thênh thang thay vì Thập giá”.[3] Người nữ tu hôm nay không chỉ chiến đấu với những thiếu thốn thể lý, mà phải chiến đấu chống lại căn bệnh tầm thường hóa thiêng liêng - “lối sống bằng lòng với một đời sống cầu nguyện nửa vời, một sự vâng phục chiếu lệ nhằm nới rộng cánh cửa hẹp của Tin Mừng sao cho vừa vặn với cái tôi ích kỷ”.[4] Khi các giờ nguyện ngắm, tham dự Thánh lễ trở thành gánh nặng máy móc, tâm hồn người nữ tu dễ rơi vào trạng thái trống rỗng và có xu hướng bước ra ngoài cửa hẹp để tìm kiếm những niềm an ủi trần tục từ không gian mạng xã hội hay các mối quan hệ tình cảm.
Không dừng lại ở những cuộc chiến nội tâm đơn độc, người nữ tu còn phải đối diện với thực tế của “đường chật” trong đời sống cộng đoàn. Con đường ấy chật hẹp vì các người nữ tu không đi một mình, mà đi cùng với những chị em khác - những con người đến từ những vùng miền khác nhau, mang những cá tính, lối tư duy và cả những thương tổn tâm lý khác biệt. Khủng hoảng cộng đoàn thường bùng phát khi cái tôi của mỗi thành viên phình to, khiến họ không còn đủ bao dung để gánh vác giới hạn của nhau “cộng đoàn dòng tu là không gian thánh thiêng, nơi Đức Kitô Phục Sinh hiện diện để các thành viên học cách yêu thương, và việc gánh vác giới hạn của nhau chính là chui qua cửa hẹp hiệp nhất”.[5] Để giải quyết cuộc khủng hoảng này, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã đưa ra một phương thuốc rất cụ thể, đó là chết cho ý riêng, im lặng trước những bất công nhỏ nhặt và can đảm xin lỗi người chị em để thu nhỏ cái tôi, đẩy lùi thói thích gieo rắc sự chia rẽ qua những lời nói hành nói xấu của ma quỷ.[6]
Chính trong cộng đoàn, con đường thơ ấu của Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu trở thành một mẫu gương sống động vô song cho người nữ tu đương đại. Chị Thánh không tìm kiếm những việc hãm mình cao siêu, vĩ đại, mà chọn đi vào "con đường nhỏ" - con đường của tình yêu thuần khiết được dệt nên từ những hy sinh vô danh hằng ngày. Chị nhắn nhủ rằng để chui qua cửa hẹp, tâm hồn phải giữ mình luôn nhỏ bé trước mặt Chúa, khước từ vinh quang trần thế[7], bởi lẽ “nhặt một cây kim vì lòng yêu mến Chúa cũng có thể cứu rỗi được một linh hồn”. Têrêsa đã chui qua cánh cửa hẹp của đời sống chung bằng việc mỉm cười với người chị em hay gắt gỏng, ân cần nâng đỡ vị nữ tu già yếu khó tính, hay thinh lặng chịu đựng những lời phê bình bất công mà không một lời minh giải. Chị quả quyết rằng: “Đức ái hoàn hảo chính là chịu đựng khuyết điểm của người khác, không ngạc nhiên trước những yếu đuối của họ, nhưng vui mừng trước những nhân đức nhỏ nhất mà ta thấy họ thực hành”.[8] Khi bị khiển trách bất công, chị tìm thấy sự bình an nhờ thinh lặng không tự minh oan trước mặt Thiên Chúa. Nhìn chị em qua lăng kính của Đức Kitô chịu đóng đinh chính là lúc người nữ tu nhận ra giới hạn của người khác, là cơ hội để thực hành đức ái tận căn, ứng nghiệm trọn vẹn lời mời gọi của thánh Phaolô về sự cam lòng chịu đựng và tha thứ lẫn nhau (Cl 3,13)
Nhận thức được những rạn nứt, mỏi mệt và cả những thương tổn tích tụ sau những năm tháng dấn thân mục vụ giữa dòng đời, những tháng ngày bồi dưỡng, học tập và tĩnh tâm xuất hiện như một khoảng sa mạc hồng phúc để người nữ tu quay trở về với chính mình và Thiên Chúa. Sau một thời gian dài tất bật với công tác giáo dục, y tế hay bác ái, người nữ tu rất dễ rơi vào nguy cơ làm việc cho Chúa mà quên mất Chúa của công việc. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã cảnh báo rằng nếu không có một tương quan cá vị sâu xa với Thiên Chúa trong thinh lặng của sự cầu nguyện, mọi hoạt động mục vụ của chúng ta sẽ nhanh chóng biến thành những hoạt động xã hội thuần túy, và ngọn lửa dâng hiến sẽ lụi tàn vì kiệt sức.[9] Chính vì vậy, không gian thinh lặng thánh thiêng của những ngày hồi tâm là cơ hội vô giá để Lời Chúa trở thành chiếc gương soi chân thực nhất, giúp người nữ tu bóc tách đi những lớp vỏ bọc bên ngoài, nhận diện những lúc mình đã lén lút bước sang “đường rộng thênh thang” của sự kiêu ngạo hay tự mãn. Qua đó, các chị lắng nghe được tiếng gọi thì thầm của Thầy Chí Thánh như thuở ban đầu mời gọi lánh riêng ra nơi thanh vắng mà nghỉ ngơi (Mc 6,31). Từ sự nhận biết ấy, một khát khao hoán cải mạnh mẽ được thắp lên, chuẩn bị cho một cuộc tái sinh thuộc linh đầy ơn sủng dưới dòng suối Lòng Thương Xót.
Mục đích tối hậu của kỳ bồi dưỡng và tĩnh tâm này không gì khác ngoài việc thổi bùng lên ngọn lửa dâng hiến đang có nguy cơ lụi tàn, giúp người nữ tu tìm lại động lực gốc của ơn gọi để can đảm dấn bước “nhìn về quá khứ với lòng biết ơn để khơi lại ngọn lửa, để nhớ lại “mối tình đầu” - lúc Chúa Giêsu nhìn vào mắt họ và gọi họ bước theo Ngài”.[10] Đứng trước nhan Thánh Thể, người nữ tu cần can đảm tự vấn lòng mình về động lực thuở ban đầu. Câu trả lời đích thực không nằm ở những thành công bề ngoài hay những bằng cấp chuyên môn, mà nằm ở một tình yêu thiết thân giữa chị với Đức Kitô. Ý thức rằng “ngọn lửa tình yêu không thể thắp sáng nếu không có những thanh củi nhỏ của sự hy sinh âm thầm”, người nữ tu tìm thấy can đảm để tiếp tục dấn bước trên con đường phó thác và tình yêu, ném mình vào lòng thương xót của Người Bạn nhân lành mỗi khi vấp ngã.[11] Khi tìm lại được ngọn lửa của mối tình đầu ấy, mọi chật hẹp, thách đố của thời đại bỗng chốc được sưởi ấm. Người nữ tu không còn nhìn sứ vụ như một bổn phận nặng nề, mà như một cơ hội để trao ban sự sống, vững tin vào lời hứa ban sức mạnh trong sự yếu đuối của Thiên Chúa. (Cr 12,9)
Lời giáo huấn của Đức Giêsu về "cửa hẹp" và "đường chật" thoạt nghe có vẻ mang âm hưởng của sự khắc nghiệt, nhưng thực chất đó lại là một lời mặc khải chứa chan hy vọng và tình yêu, bởi cuối con đường ấy không phải là ngõ cụt mà là Sự Sống viên mãn. Bước ra khỏi tháng bồi dưỡng và học tập tĩnh tâm, người nữ tu trở về với cộng đoàn và nhiệm sở bằng một tâm thế hoàn toàn mới - tâm thế của một chứng nhân đã được thanh luyện trong lửa mến. Dù phía trước vẫn còn đó một xã hội chuộng vật chất, vẫn còn đó những va chạm thường nhật của đời sống chung, nhưng người nữ tu hôm nay không còn cô đơn và sợ hãi. Với ngọn lửa yêu mến đã được khơi đượm nhờ vào kho tàng Huấn quyền, tấm gương của Các Thánh đi trước và ơn sủng Giáo hội, các chị can đảm ôm lấy cánh cửa hẹp mỗi ngày trong niềm vui Phục Sinh.
M. Têrêsa Diễm Thúy (Khấn tạm), FMI
[1] x. ĐGH Gioan Phao-lô II, Tông huấn Vita Consecrata (25/03/1996), số 84.
[2] x. ĐGH Bênêđictô XVI, Bài giảng nhân ngày Thế giới Đời sống Thánh hiến lần thứ XIV (02/02/2010).
[3] x. ĐGH Phanxicô, Sức mạnh của Ơn gọi, 2018
[4] x. ĐGH Phanxicô, Bài giảng Thánh lễ ngày Đời sống Thánh hiến tại Đền thờ Thánh Phêrô (02/02/2019).
[5] x. ĐGH Gioan Phao-lô II, Tông huấn Vita Consecrata (25/03/1996), số 42
[6] x. ĐGH Phanxicô, Thư gửi các Thừa sai Lòng Chúa Thương Xót toàn thế giới (2016).
[7] x. Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, Truyện Một Tâm Hồn, Bản thảo A
[8] x. Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, Truyện Một Tâm Hồn, Bản thảo C
[10] x. ĐGH Phanxicô, Tông thư gửi tất cả các người dòng tu nhân dịp Năm Đời sống Thánh hiến (21/11/2014), Mục I, số 1
[11] x. Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, Thư gửi Chị Céline.